SBS Radio - Nilgün Kılıç - (Söyleşi linki sayfanın altındadır)
 Murat Kefeli Türkiye’de yaşayan engelli bir birey olarak üç kitap yazmış bir yazar. Hem ikinci kez üniversite eğitimi almak hem de alternatif çözümler isteyen engelli gençlere destek vermek için üç yıldır Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi’ne karşı hukuk savaşı veriyor. Kendi tabiri ile kör denecek kadar az gören, sağır denecek kadar az duyan Murat Kefeli hastalanmadan önce; Genç FM, Radyo 2000, Tempo FM gibi radyo istasyonlarında programcı olarak da çalışmış. Murat Bey’i arayarak engelli ayrımcılığına dikkat çekmek amacıyla yaptığı kişisel eylemi ve verdiği mücadeleyi sorduk.
N.K: Murat Bey merhaba.
M.K: Merhaba.
N.K: Az önce; sizin rahatsızlanıp, görme ve işitme yetinizi kaybetmeden önce radyocu olduğunuzu söyledim dinleyicilerimize. Dinleyicilerimizin sizi daha iyi anlaması, tanıması açısından isterseniz önce hastalığınızı anlatarak başlayalım mı?
M.K: Elbette. Hastalığım üniversite ikinci sınıftayken başladı. İlk önce kulaklarda işitme kaybı, ondan sonra doktor görüşmeleri oldu. Profesyonel olarak radyoculuk yaptığım için kulaklarımda tembellik olduğu sanıldı. Ancak belli bir süre sonra hastalığın nörolojik olduğu anlaşıldı ve dört beş yıl sonra da durum gözlere de geçti. Ve yedi sekiz yıllık bir süreç sonunda kör denecek kadar az görmeye, sağır denecek kadar az duymaya başladım.
N.K: Dinleyicilerimize, sizi ve içinde bulunduğunuz durumu tam olarak anlamaları açısından, duyamadığınız halde nasıl konuştuğunuzu da açıklamak ister misiniz?
M.K: Doğuştan sağır, aynı zamanda doğuştan kör olmadığım için, duyularımı, yetilerimin bazılarını hala kullanabiliyorum bu yüzden konuşmamda da herhangi bir sorun ya da aksaklık olmuyor. Evet, sesleri tam olarak duymuyorum ama daha önceden sesleri duyduğum için, kelimeleri de konuşurken kendi ses tonumu rahat olarak duyabildiğim için herhangi bir sorun olmuyor konuşmada.
N.K: Hastalığınızın dünyada sadece 52 kişide görüldüğü yazılmıştı. Dolayısıyla neden ben bu 52 kişiden biri oldum diye bir sorgulamaya girdiniz mi bilemiyoruz ama yaşama karşı dirençli bir duruş sergilemeniz açısından birçok engelli için çok iyi bir örneksiniz. Bu açıdan sormak istiyorum; sizi tam olarak bu kadar dirençli yapan şey de bu üstlendiğiniz misyon olabilir mi Murat Bey?
M.K: Sorgulayış tabii ki herkesde olduğu gibi bende de oldu ilk başta. Sonuçta insan kendiyle baş başa kaldığı zaman da, zihninde istediği veya istemediği sorular da oluşuyor. Ama belli bir süre sonra bu sorulara alışmaya başlıyorsunuz çünkü bazı cevapları kendiniz buluyorsunuz veya bazı başka cevaplar ise kendiliğinden ortaya çıkıyor. Ama benim kişisel fikrim, dünyada dirençli ya da güçlü insan yoktur. Sadece güçlü görünen insan vardır diye düşünüyorum. Çünkü her kişi kendi sorunlarını aşılmaz olarak görebilir. Bu sorunların aşılmaz olarak görülmesi kişinin belli bir süre sonra kendiyle mücadele etmesinin başlamasına neden oluyor. Ve bu mücadele başlamasıyla da durum daha çok netleşiyor. Kişi kendine daha güvenmeye başlıyor, alışma süreci hızlanıyor. Bu yüzden direnç konusunu çok daha farklı olarak değerlendiriyorum. Misyona gelince, açıkçası ben böyle bir misyonum olduğunu kendime baktığım zaman söyleyemiyorum ama elbette ki benim yaşama olan bakış açım nedeniyle bazı konulardan esinlenme kaynağı yapanlar vardır ya da örnek alanlar vardır. Ama kendimi motive etmek için böyle bir şey yapmıyorum.
N.K: Siz sıradan bir engelli değilsiniz. Sonradan engelli olduğunuz için –az önce sizde söylediniz- birçok açıdan farklı bir bakış açısına sahipsiniz. Çünkü hiç yılmadan üretmeye devam etmişsiniz hastalığınızdan sonra da. Bunu yapmak hiç kolay olmasa gerek. Bunu nasıl başardınız? Kendinizi nasıl motive ettiniz? 
M.K: Bunu size şu şekilde anlatayım: Bir sirkte olduğunuzu düşünün. Karşınızda da yedi sekiz tane portakalı çeviren bir akrobat olduğunu düşünün. Siz koltukta otururken ve akrobatı izlerken, portakalları benim üstüme şimdi fırlatmaya başlasa ne yapardım diye düşünmezsiniz veya o portakallar şu anda bana gelse onları nasıl tutardım diye düşünmezsiniz. Ama portakal size fırlatıldığı zaman, direkt zihniniz bir tepki verir. Yani başka bir deyişle portakalı tutmayı öğrenmeye başlarsınız. İlk önce bir tanesini sonra iki tanesini sonra üç tanesini… Belli bir süre sonra da bu süreç hızlanır. Yani ben bunu bir başarı olarak ya da başka bir açıdan bakmıyorum. Bana göre bu başarı da değil. Bana değil, herhangi birisinin başına gelse ya da söz gelimi sizin başınıza gelse bir süre sonra sizde bazı şeylere alışırdınız ve portakalları çevirmeyi, hayata devam etmeyi sizde karar verirdiniz muhtemelen. Motive olmak ise, herhangi ek bir şey yapmaya gerek olmuyor. Sadece, yaşamaya devam etmek mücadeleyi de kendiliğinden getiriyor zaten. 
N.K: Web sayfanızda, Türkiye’de engellilere karşı bir trajedileştirme çabası olduğundan bahsediyorsunuz. Ve Türkiye’de; “engelli kişi, yetersiz ve yardıma muhtaçtır” anlayışının yaygın olduğunu söylüyorsunuz. Ancak kişi engelli değilse bunu yaptığının farkında olmayabilir yani farkında olmadan yanlış davranarak engelli birinde bu hislerin uyanmasına neden olabilir. Dolayısıyla sormak istiyorum, buna nasıl engel olunabilir? Toplumsal algı ya da anlayışın değişmesi çok zordur çünkü değil mi. Nasıl yapabiliriz? Ne yapabiliriz engelli bireylerde bu hissi uyandırmamak için?
M.K: Toplumsal algının değişmesi aslında çok zor bir şey değil. Söz gelimi Amerika’da Vietnam Savaşı sonrasında ülkedeki sakat sayısı artınca çok hızlı bir sürede sakatlara bakış açısı değişmiştir. Hem de sakatlara sosyal hakları verilmiştir. Genelde, toplumun algısının değişmesi için bir etken olması gerekiyor. En büyük etkende benim düşünceme göre ekonomiktir. Eğer iş yaşamına sakatlar daha fazla entegre edilirse, gündelik yaşamdaki sakatlar daha ön plana çıktıkça toplumun bakış açısı da değişir. Yani siz sınıfta okurken yanınızda bir sakat arkadaşınız varsa ya da iş yerinde çalışırken bir körle, bir sağırla ya da bir omurilik felçlisiyle beraber çalışıyorsanız o kişinin duruşunu bilirsiniz. Bir körün ya da bir sağırın aslında engel olarak tanımlanan bir engeli olmadığını da anlarsınız. Böylece sizin bireysel olarak edindiğiniz tecrübe yavaş yavaş çevrenizdekilere de yayılır. Söz gelimi, bir kör arkadaşınız varsa yolda bir kör gördüğünüz zaman size gayet alışık bir şey gelir. Yani, bir engelinin olması, ona olumlu ya da olumsuz ikinci bir ek özellik kazandırmaz. Toplumsal algı da dediğim gibi belli bir süre sonra hızlı olarak değişecektir.
N.K: Çevrenizle, kendinizin geliştirdiği bir alfabe yöntemiyle iletişim kuruyorsunuz, web sayfanızda öyle yazıyor. Nedir bu alfabe? Nasıl geliştirdiniz bunu?
M.K: Benim kullandığım el alfabesinin temeli Latin Harfler’e dayanıyor fakat harfler elime yazılırken belli bir kurala göre yazılıyor. Mesela, n’den başlanılacağı ya da n’de döneceği gibi belli bir kurala göre yazılıyor. Bu sayede algı kolaylaşıyor.
N.K: Bilgisayarı nasıl kullanıyorsunuz?
M.K: Körleşmeden önce yaptığım meslek Bilgi Teknolojileri Uzmanlığı’ydı. Yani, bilgisayarı programa yapabilecek derecede iyi kullanan birisiyim. Gözümdeki dar bir açıdan çok az bir alanı görme imkânım oluyor. O açıyı kullanarak, kendim içinde özel programlar üreterek bilgisayarı kullanıyorum ve kendi ihtiyaçlarımı, iletişim ihtiyaçlarımı bu sayede giderebiliyorum.
N.K: Kitaplarınızı da bilgisayar kullanarak mı yazdınız?
M.K: Kitapları da bilgisayar aracılığıyla yazıyorum. Sonuçta, yazmak için zaten herhangi bir şeyi görmeniz gerekmiyor, on parmak klavye kullandığınız için parmaklarınız direkt onu yazıyor. Daha sonra kitabın üstündeki çalışmaları da yine bilgisayar üstünde kendim yapıyorum. 
N.K: Toplam üç kitabınız var, bu kitapları neden yazma ihtiyacı hissettiniz?
M.K: Kitapları yazma ihtiyacı ise, aslında kendiliğinden de oldu. Sonuçta yaşarken bir şeyler yapmak zorundasınız ve ben bir şeyler üretmeyi seven bir insanım. Körleşmenin ardından zihnimdekileri boşaltmak için, kendimi biraz daha meşgul hala getirmek için bir şeyler üretmek istedim ve bu üretme çabamda kitapların doğmasına neden oldu.
N.K: Gelelim ÖSYM’ye karşı verdiğiniz mücadeleye. Biraz bize bundan bahseder misiniz? ÖSYM engellilerin ihtiyacına göre sınavları yapmıyor mu Türkiye’de? Nedir sorun?
M.K: Türkiye’de ÖSYM Başkanlığı, bizim üniversite seçme sınavlarımızı yapıyor, yani lisede okuyan öğrenciler ya da lise mezunu bireyler ÖSYM tarafından hazırlanan sınavla üniversiteye giriyor. Fakat ÖSYM Başkanlığı sınavlar için engelli tipleri tanımlamıyor. Yani, bizim ülkemizde şu anda ÖSYM Başkanlığı’na göre tek bir engelli tipi var. Bu da, okuyucu işaretleyici personel. Yani siz kör de olsanız, işitme engelli de olsanız, ortopedik engellide olsanız bir çözüm istediğinizde size iki tane personel atanıyor ve onların size soruları okuması ile sınava giriyorsunuz. İhtiyaçların tam olarak giderilmemesi nedeniyle de, özellikle genç öğrencilerde sorunlar yaşanıyor, alternatif çözümler aranıyor. Daha doğrusu genç engelliler alternatif çözümler istiyor. Sesli soru kitapçıkları, kabartma baskılı soru kitapçıkları gibi… Daha doğrusu, Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi’nden doğan hakları talep ediyorlar. Bende üç yıldan beri ÖSYM’ye karşı bu konuda hukuk savaşı veriyorum ve onlardan sınava girmek için bir bilgisayar istiyorum ancak henüz bu sonuca erişemedik.
N.K: 6 – 10 Mayıs tarihleri arasında yaptığınız eylemin amacına ulaştığını düşünüyor musunuz? Eyleminize destek bulabildiniz mi?
M.K: Eylem amacına ulaştı mı? Bunu zaman içinde öğreneceğiz ama güzel bir destek alındı. Çünkü sorunun bireysel olmadığı içinde, özellikle çıkışı bireysel yapmadığım için, genç arkadaşları da ön plana almaya çalıştığımız için destek oldukça fazla oldu. Bu nedenden dolayı da gün geçtikçe eylem daha çok yayılacak, daha doğrusu metinler, görüşmeler röportajlar daha çok kişiye ulaşacak. Böylece bir noktadan sonra sonuca ulaşacağımıza da inanıyorum.
N.K: Yaptığınız işlerle öne çıkmak istediğinizi belirterek, bireysel başarılarınızla dikkat çekmek istiyorsunuz. Yalnız başınıza yaşıyorsunuz ve diyorsunuz ki; “Bir engellinin kişisel başarısının arkasında diğer insanlarda olduğu gibi ailesinin, dostlarının katkısı vardır. Bu, dünyanın her yerinde geçerli olan bir gerçektir .” Bunu söyleyen biri olarak, neden ille de yalnız yaşamak istediniz o zaman Murat Bey? 
M.K: Yalnız yaşamayı tercih ediyorum çünkü bunu yapabilecek kapasitede olduğuma inanıyorum ki yapabiliyorum da. Sonuçta insan ilk önce zihninde yaşıyor ama daha sonra bir özgürlüğe ihtiyaç duyuyor. Yani, benim düşünceme göre ailesinden bağımsız yaşayan engelliler, topluma daha büyük bir güç kazandırır. Biraz önce sordunuz; “Toplumun bakış açısı nasıl değiştirilir?” diye, mesela bir kör ailesiyle değil kendi başına yaşamaya devam ederse, toplumun o köre olan bakış açısı değişir, doğal olarak da engelliye olan bakış açısı da yavaş yavaş, kademe kademe yayılır. Hem bunun için hem de kendim için bunu daha uygun görüyorum. Sonuçta kendi ihtiyaçlarımı kendim giderebiliyorum, kendim temizlik yapabiliyorum, yemek yapabiliyorum. Minimum seviyede dışarıdan yardım alarak hayatımı idame ettirmek hem beni daha çok mutlu ediyor hem kendimi daha çok iyi hissetmeme neden oluyor.
N.K: Türkiye’de engelliler açısından nasıl bir sosyal güvence ya da sigorta sistemi uygulanmalı sizce? Türkiye’de bu sorunlar nasıl çözülebilir?
M.K: Türkiye’deki engellilere verilen sosyal güvence hakları daha çok gelişmiş bir durumda değil. Genelde normal sosyal sigortalarda veya aileye bağlı, anneden babadan kaynaklanan bir sigorta sistemi uygulanıyor. Eğer malulen emekli olursanız ya da ciddi bir sağlık sorunu yaşarsanız veya bir iş kazası sonucunda engelli pozisyonuna düşerseniz yasalardan haklar elde edebiliyorsunuz. Belli seviyede özürlü olanları var, buna göre size verilen haklar da değişiyor. Tabii son zamanlarda özellikle Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi’nin de iç hukukun bir parçası olmasıyla engelli hakları çok daha artmaya başladı. Haliyle sosyal güvenceler de, sosyal sigorta imkânları da gün geçtikçe gelişiyor.  
N.K: Engelliler için, engelli olmayan kişiler, hayatı nasıl daha yaşanılır kılabilir sizce?
M.K: Engelliler için daha yaşanabilir bir ortam sunmak aslında o kadar zor da değil. Ama ilk önce zihinlerdeki ön yargıların kaldırılması gerekiyor. Mesela, siz bir engelliye ikinci sınıf insan muamelesi yaparsanız ya da bir engellinin sadece sağlık sorunu nedeniyle yetersiz olduğunu düşünürseniz, onu yine sağlık sorunları nedenleriyle bazı işleri hiç yapmaması gerektiğini düşünürseniz, zaten engellilerin yaşanabilirlik oranlarını, ortamlarını kısıtlamış olursunuz. Ama engellileri, normal, sokaktaki insan gibi onlardan hiç ayırmadan direkt topluma entegre etmek isterseniz, yapılması gereken öyle çok çılgınca şeyler de yok. Biraz özen, biraz dikkat, biraz nezaketle engellilerin topluma, iş ortamlarına ve diğer sosyal yaşam alanlarına entegre edilmesi çok kolay olur.
N.K: Murat Bey hastalığınız; önce işitme sonra da görme duyunuzu etkiledi. Peki, bunun daha fazla ilerleme ihtimali var mı?
M.K: Hastalığımın hangi yönde ilerleyeceğine dair şu an herhangi bir bulgu yok ama doktorların söylediğine göre pek de risk yok şu anda. Ama tabii bu bir kontrol çabası değil, bazı şeyler bizlerin elinde değil. Sizin şu an da başınıza gelecek nasıl şeyler varsa; aynı olasılıklar, aynı ihtimaller benim içinde geçerli, pek bir fark yok yani.
N.K: Bu yayını dinledikten sonra size ulaşmak isteyenler, bunu nasıl sağlayabilirler, onu da söyler misiniz Murat Bey?
M.K: Bana ulaşmak aslında çok kolay. Herhangi bir arama motoruna Murat Kefeli diye yazdıklarında zaten resmi web sitem çıkıyor. Oradan da, hem e-posta yollanabiliyor hem de sosyal medya linklerine ulaşılabiliyor.
N.K: Peki ben çok teşekkür ediyorum bu söyleşi için Murat Bey size.
M.K: Ben teşekkür ederim.
 Murat Bey ile bu söyleşiyi duymamasına rağmen nasıl gerçekleştirdiğimizi merak ediyorsanız eğer, onu da açıklamak istiyorum: Murat Bey’e bir gece önceden, bilgisayar kullanabildiği için internet üzerinden soracağım soruları yolladım. O da bilgisayarı kullanarak soruları okudu ve aynı sırayla kendisine telefonda soruları sorunca, kendisi de sırayla cevapladı. Ancak tabii bunun yanı sıra zaman zaman sorun yaşadığımızda da, Murat Bey’in annesi bize yardımcı oldu.

Söyleşi link: 
http://www.sbs.com.au/yourlanguage/turkish/highlight/page/id/266962/t/My-World-is-neither-dark-nor-quiet/